Sleepwet: zelfs de slager wil zo zijn eigen vlees niet keuren

Het Rathenau instituut legt in een artikel helder uit waar de sleepwet (de Wet op de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten, Wiv) nog mank gaat. Zij wijzen onder meer op het model van toezicht wat elders in onze maatschappij volstrekt ontoelaatbaar zou zijn.

 

ENKELE BEZWAREN TEGEN DE WIV

Probleempje 1: geen onafhankelijk toezicht

Stelt u zich het volgende gesprek voor::

Dokter tegen patient die wakker wordt: “Goedemorgen, ik heb uw rechterbeen zojuist geamputeerd.”

Patient: “Huh?! Maar mij is vooraf niets gevraagd en ik had last van mijn linkerbeen!”

Dokter: “Ach, niet zeuren, uw rechterbeen is er nu toch al af. Als u nu achteraf toch nog klachten heeft kunt u die indienen bij de commissie die toezicht houdt op mijn acties.”

Patient: “Zeker heb ik een klacht! Waar kan ik die commissie bereiken?”

Dokter: “Nou, toevallig spreekt u met de voorzitter!”

Het spreekt voor zich dat deze patient weinig vertrouwen zou hebben in oordeel van deze commissie. Immers, de slager keurt zijn eigen vlees. Bovendien is het kwaad al geschied.

Het toezicht op de Wiv zit iets ingewikkelder in elkaar, maar kent in principe het zelfde euvel. Acties van inlichtingendiensten, aangestuurd door de minister, worden door deze minister zelf, gesteund door een commissie (TIB), vooraf goedgekeurd. Het echte toezicht door de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten (CTIVD) vindt plaats via een toets achteraf. Ben je het niet eens met de uitslag van deze toezicht-toetsing door de CTIVD, dan kun je in beroep gaan. Dat bezwaar tegen het besluit van de CTIVD wordt behandeld door ……dezelfde partij (de CTIVD). Zelfs de CTIVD vindt dit een ontoelaatbare vorm van de slager die zijn eigen vlees keurt. Nadat het al is geconsumeerd.

 

Probleempje 2: valse beschuldigingen

De wet Wiv geeft min of meer de vrije hand aan inlichtingendiensten om data-ruilhandel te plegen met landen die het niet zo nauw nemen met mensenrechten, en/of de rechten van buitenlanders. De Nederlandse inlichtingendiensten mogen ook ruwe data, dus data waar zij zelf nog niet naar gekeken hebben, ruilen tegen data van andere inlichtingen diensten. Met inlichtingendiensten dus voor wie “Nederlanders” ook buitenlanders zijn. Van die van buitenlandse inlichtingendiensten ontvangen data is het te hopen dat deze niet bewust of onbewust zijn gemanipuleerd, of dat ze niet verkregen zijn op manieren die binnen Nederland verboden zijn. Zoals door Snowden bewezen heeft de NSA bijvoorbeeld rechten die zelfs voor het “eigen volk” ver gaan (en nogmaals: een Nederlander heeft voor hen helemaal geen rechten). De Nederlandse inlichtingendienst kan in de verleiding komen anderen “vuil werk” te laten opknappen wat zij zelf niet uit mogen voeren. Bijvoorbeeld het analyseren, of voor lange tijd bewaren, van de eigen ruwe data. Buitenlandse inlichtingendiensten kunnen de Nederlandse inlichtingendiensten manipuleren met valse informatie, iets wat niet ongewoon is. Kortom, je kunt dus als Nederlands staatsburger in een rechtbank geconfronteerd worden met informatie die (bewust) onjuist is, of onrechtmatig is verkregen.

 

Probleempje 3: handen op de rug

Je staat als burger machteloos tegen een (mogelijk dus onterechte) beschuldiging van de inlichtingendiensten. Immers, je krijgt geen inzicht in de gegevens waarop de inlichtingendiensten hun beschuldigingen baseren. Ook indirect inzicht in je gegevens (een onafhankelijke derde die jij vertrouwt en die, onder geheimhouding, namens jou de gegevens waarop de beschuldiging is gebaseerd kan checken) is niet geregeld. Op deze wijze dient de rechter alles voor zoete koek te slikken wat de inlichtingendiensten aan “bewijs” aandragen, zonder dat je je kunt verdedigen.

 

Slot

Dit is niet het enige bezwaar tegen de sleepwet. De Wiv zoals die nu voor ligt biedt de mogelijkheid tot Gestapo-achtige toestanden. De kans op een land waarin de machthebbers op schimmige wijze hun eigen belangen, via gaten in het rechtssysteem, najagen. In een stabiel land als Nederland kun je het je haast niet voorstellen dat hier ooit misbruik van wordt gemaakt, maar wie sluit uit dat we bij de volgende verkiezingen niet ons eigen Trump-momentje (links/rechts/middendoor) gaan meemaken? Hoe verhoudt het belang van een lange-termijn stabiel democratisch systeem zich tot korte-termijn angst voor terrorisme? Kan er evenwicht gevonden worden in de noodzakelijke bevoegdheden voor de inlichtingendiensten en de in een democratie noodzakelijke rechtszekerheid van burgers? In de woorden van het CTIVD en enkele vooraanstaande wetenschappers: “Gezien de reikwijdte van de bevoegdheden biedt de Wiv onvoldoende waarborgen”. De Raad van State sluit zich bij deze kritiek aan. Maar, naar het zich laat aanzien, zal het nieuwe kabinet deze afweging niet gaan maken en de wet vrijwel ongewijzigd doorzetten.

Over de auteur

Boudewijn de Graaf

Kerndocent studierichting Business & IT Management Hogeschool Rotterdam, eigenaar van Kronenbeeck.nl, zelfstandig consultant gespecialiseerd in Privacy Management.

Brede veranderkundige, bestuurskundige, organisatiekundige en ICT achtergrond.

Laat commentaar achter